|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
‘Arturo Ui’nin Önlenebilir Tırmanışı’ ve Dünya savaşının ardından diktatörleşen bir rejim üzerine epik bir tiyatro oyunu | Tiyatro yazıları 5 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| Bertolt Brecht’in savaş döneminde yazdığı ‘Arturo Ui’nin Önlenebilir Tırmanışı’ isimli antifaşist oyun Hitler’in iktidara yürüyüşüyle Chicago’lu gangster Al Capone’un öyküsünü örtüştürüyor. Tiyatroadam’ın yorumuyla izlenebilir. |
|
Birinci Dünya Savaşı sonrası 1929-32 yılları arasında yaşanan ekonomik bunalım döneminde, halk sefaletin pençesinde, sermaye sahipleri ise iflasın eşiğindedir. Arturo Ui ise Chicago’da yalnızca gangsterlik yapmaktan mutsuzdur ve zirveye yükselmek istemektedir.
Bunun en iyi yolunun insanlardaki yozlaşmayı kullanmak olduğunu görür. Yolunu daha önce dürüstlüğüyle tanınan Belediye Başkanıyla ve güç kazanmaya çalışan ‘karnabahar tröstü’ ile ‘kesiştirir’. Bu süreç sırasında yolsuzlukla suçlanan Belediye Başkanı, Arturo Ui’nin eline düşecektir.
Bu arada Arturo, tiyatronun, operanın, oyuncuların toplum üzerindeki etkisini keşfedince, bir hoca bulur ve onlar gibi konuşmayı, yürümeyi öğrenir.
Oyunun esas noktası, Arturo Ui’nin ‘zirveye’
tıpkı Almanya’da Adolf Hitler’in yaptığı gibi ulaşmasıdır. Hitler’in, sanatçı
olamayacağını anlayınca politikacı olmaya yöneldiği söylenir. Kendisine
konuşmayı, yürümeyi, hareketlerini kontrol etmeyi öğretsin diye yaşlı bir hoca
bulmuştur. Brecht’in bu temayı alarak ‘Arturo Ui’nin Önlenebilir Tırmanışı’na
taşıdığı aşikar.
36 karakteri, sekiz oyuncu canlandırıyor. 20’nci yüzyıla damgasını vurmuş, epik
tiyatronun kurucusu Alman şair ve oyun yazarı Bertolt Brecht, İtalyan asıllı
Chicago’lu ünlü mafya lideri Al Capone’nin yükseliş öyküsü ile Hitler’in
iktidara yürüyüşünün öyküsünü Arturo Ui karakterinde harmanlıyor.
1941’de yazdığı bu oyun 1958’e kadar sahnelenmemiş. Daha önce Al Pacino, Peter Falk, bizde ise Genco Erkal, Zafer Ergin gibi çok önemli aktörlerin de canlandırdığı Arturo Ui, burada biraz farklı.
Kadronun (iki kadın oyuncu dahil) tamamı sırayla Arturo Ui oluyor. Çizgili kruvaze bir ‘mafya ceketi’, yakada kırmızı bir çiçek, tamam: Acımasız, ama zaman zaman da komik olan Arturo Ui karakteri karşımızda beliriveriyor.
Diğer karakterler için de aynı durum geçerli. 36
karakter, sekiz oyuncu tarafından canlandırılıyor. Yani oyunun bir hayli ilginç
ve sürprizli bir yorumu. Tabii ki kostümler de buna uygun şekilde tasarlanmış.
‘Arturo Ui’nin Önlenebilir Tırmanışı’, daha önceki yıllarda Devlet
Tiyatroları’nda sahnelendiğinde yönetmenliği de üstlenmiş olan Yücel Erten’in
çevirisiyle, bu kez Ümit Aydoğdu’nun yönetimiyle yorumlanıyor.
Şarkılar akapella yani yalnızca insan sesi kullanılarak söyleniyor.
Konuşmalardan şarkılara geçilirken giriş sesi genellikle, genç oyunculardan
Gökhan Azlağ tarafından veriliyor.
Bu koşullarda, bir taraftan aralarda kıyafet değiştirmek için koşturup, oyunun hızlı temposuna ayak uydururken bir taraftan şarkıya doğru sesle girmek, detone olmamayı başarmak ve büyük oranda çok sesli söylemek bir hayli zor.
Müzikleri akapella yapmayıp kayıt veya orkestra
kullanarak bu kadroyla daha görkemli bir prodüksiyon ortaya çıkarmak mümkündür,
ancak burada zor olan tercih edilmiş ve başarılmış da.
Gökhan Azlağ’ın Belediye Başkanının oğlu rolünde sahnenin kenarına oturup
kayarak ‘Venedik havası yarattığı’ Santa Lucia performansı çok sevimli. Hatta
oyundaki mahkeme sahnesinde şarkıyı yine söylesin diye ‘istek’ bile geliyor.
Kadrodaki iki kadın oyuncu Ayça Koyunoğlu ve Neslihan Arslan da göz dolduran
performanslar sergiliyor. Özellikle de 27 yaşındaki Arslan sahneye bambaşka bir
ışık yansıtıyor. Oyuncuların ‘Arturo Ui’ performansları arasında ise, benim
listemde ilk sırayı tecrübeli oyuncu Aşkın Şenol alıyor.
Her dönemin adamı Oyunun bu yorumunda ‘dönüşümlü canlandırma’ yöntemiyle de
vurgulandığı üzere, Arturo Ui tek bir kişi değil. Her devirde, her ülkede
rastlanabilecek biri o. Zirveye tırmanmak da isteyecektir kuşkusuz her
seferinde, yapısı böyledir çünkü. Cevabı biliyoruz ama yine de soruyoruz: Peki o
tırmanış gerçekten önlenebilir’ mi?
Yazan: Belgin Invictus
Blogum
Facebook
sayfam
Google Plus sayfam
belgininvictus1968[at]gmail.com
GrafikSaati Kültür Sanat Dergisi
Bunlar da ilginizi çekebilir - Tiyatro eleştirileriAktör Kean - Arapsaçı - Arturo Ui’nin Önlenebilir Tırmanışı - Çehov makinesi - Kurban - Kontrabas - Ne istediniz? - Ya Başaramazsak
|